17 pupuh

Jenis Pupuh Sunda lengkep jeung katerangan 

   Aya 17 rupa pupuh asalna bisi Sunda ieu. Ti 17 tipe pupuh sateuacan,Pupuh bisa digolongkeun 

kana 2 golongan, nyaéta Sekar Ageung (badag) jeung Sekar alit (leutik).

 Sekar Ageung diwangun ku 4 rupa pupuh, bari 13 batur, kaasup Sekar alit. 

   Pupuh anu kaasup grup Sekar Ageung nyaeta pupuh anu lamun ditembangkeun atawa ditembangkeun

 tiasa make sababaraha jinis lagu, bari Pupuh anu kaasup Sekar alit nyaeta pupuh anu ngan bisa 

ditembangkeun atawa ditembangkeun ku hiji jenis lagu. 

   Pupuh anu kaasup Sekar Ageung kaasup sinom Pupuh, Pupuh dangdanggula, pupuh kinanti, 

dan pupuhasmarandana. Sedangkan pupuh yang termasuk sekar lain yakni pupuh lambang, 

maskumambang, pucung, ladrang, balakbak, pangkur, magatru, juru demung, mijil, 

wirangrong, gurisa, gambuh, dan durma.

1. Pupuh Sinom (Sekar Ageung)

 Pupuh Sinom mangrupakeun jenis aksara nu nerangkeun rasa senang jeung pikagumbiraeun (Gumbira) 

atanapi nerangkeun sayang (hanjakal). Unggal bait(pada) tina Pupuh sinom diwangun ku salapan garis 

(padalisan).Sinom Pupuh anu dihijikeun kalayan guru wilangan jeung lagu guru nu ngabentuk pola 

8-a, 8-i, 8-a, 8-i, 7-i, 8-u, 7-a, 8-i, 12-a. Pekuncén dikandung dina pola ieu melambangkan

 guru wilangan, bari hurup melambangkan lagu guru.

Contoh pupuh sinom

Di wetan fajar balebat ( 8 – a )

Panon poe arek bijil ( 8 – i )

Sinarna ruhay burahay ( 8 – a )

Kingkilaban beureum kuning ( 8 – i )

Campur wungu saeutik ( 7 – i )

Kaselapan semu biru ( 8 – u )

Tanda Batara Surya ( 7 – a )

Bade lumungsur ka bumi ( 8 – i )

Murub mubyar langit sarwa hurung herang ( 12 – a )

Mapag balebat ti wetan ( 8 – a )

Ngabring leumpang ngagaridig ( 8 – i )

Barudak rek sarakola ( 8 – a )

Kapireng pating hariring ( 8 – i )

Paheula heula nepi ( 7 – i )

Unggal isuk geus ngabaku ( 8 – u )

Bari garogonjakan ( 7 – a )

Estuning saruka ati ( 8 – i )

Sarerea hayang geura dialajar ( 12 – a )

2. Pupuh Dangdanggula (Sekar Ageung)

   Pupuh Dangdanggula mangrupakeun tipe nu geus watek kaéndahan (kawaasan),

 pelesir (kagumbiraan),tentram (katengtraman), atanapi hebat pisan (kaageungan). Unggal bait (pada)

 dina pupuh dangdanggula diwangun dina 10 garis (padalisan).

      Pola guru wilangan jeung guru lagu dibentuk tina Pupuh dangdanggula 

nu 10-i, 10-a, 8-é / o, 7-u, 9-i, 7-a, 6-U, 8-a, 12-i , 7-a. Pola ngawangun leuwih 

panjang batan pupuh Sinom sabab diwangun ku 10 garis (padalisan)

Contoh Pupuh Dangdanggula :

Laut Kidul kabeh katingali ( 10-i )
Ngembat paul kawas dina gambar ( 10-a )
Ari ret ka tebeh kaler ( 8-e )
Batawi ngarunggunuk ( 7 – u )
Lautna mah teu katingali ( 9 – i )
Ukur lebah lebahna ( 7 – a )
Semu semu biru ( 6 – u )
Ari ret ka tebeh wetan ( 8 – a )
Gunung gede jiga nu ngajakan balik ( 12 – i )
Meh bae kapiuhan ( 7 – a )

Pasosore nyawang bandung asri ( 10-i )
Basa kuring ulin ka isola ( 10-a )
Ti dieu ti belah kaler ( 8-e )
Tembong di lingkung gunung ( 7 – u )
Kota kembang bangun nu sepi ( 9 – i )
Beut teu kapireung sora ( 7 – a )
Da geus puguh jauh ( 6 – u )
Langitna kacida lenglang ( 8 – a )
Estu taya mega bodas aling aling( 12 – i )
Sore ieu bengras pisan ( 7 – a )

 3. Pupuh Kinanti (Sekar Ageung)

Pupun kinanti yaeta ngajelaskeun tipe sayang (kanyaah), ngantosan (nungguan), atawa ogé bisa

 hariwang (deudeupeun). Jumlah garis (padalisan) dina unggal pupuh (pada)

 diwangun ku genep garis (padalisan).

 8-u, 8-i, 8-a, 8-i, 8-a, 8-i nyaeta pola hiji wilangan guru jeung guru lagu Pupuh nu ngawangun tipe ieu . 

Naon unik ngeunaan  pupuh Kinanti ieu, dina unggal jejer (padalisan)

 dina pupuh Kinanti ukur diwangun ku dalapan suku kata atanapi lagu guru.

Contoh Pupuh Kinanti 

Kembang ros ku matak lucu ( 8 – u )
Nya alus rupa nya seungit ( 8 – i )
Henteu aya papadana ( 8 – a )
Ratuning kembang sajati ( 8 – i )
Papaes di patamanan ( 8 – a )

Seungit manis ngadalingding ( 8 – i )

Budak leutik bisa ngapung ( 8 – u )
Babaku ngapungna peuting ( 8 – i )
Nguriling kakalayangan ( 8 – a )
Neangan nu amis amis ( 8 – i )
Sarupaning bungbuahan ( 8 – a )
Naon bae nu kapanggih ( 8 – i )

4. Pupuh Asmarandana (Sekar Ageung)

Pupuh Asmarandana nyaeta ngeunaan perasaan sayaang (nyaah), perasaan cinta 

(deudeuh asih), atawa roman (kabirahian) yen ieu ditémbongkeun ka sababaraha, pencinta, 

kulawarga, atanapi dugi ka babaturan wungkul.

Unggal bait (pada) tina Asmarandan ieu stanzas diwangun ku 7 garis (padalisan).

 Guru jeung guru wilangan kabentuk lagu nyaéta 8-i, 8-a, 8-é / o, 8-a, 7-a, 8-u, 8-a. 

Sakaligus (padalisan) 3, guru Asmarandana Pupuh lagu bisa jadi vokal "é" atawa vokal "o".

Contoh Pupuh Asmarandana :

Eling eling mangka eling ( 8 – i )
Rumingkang di bumi alam ( 8 – a )
Darma wawayangan bae ( 8 – e )
Raga taya pangawasa ( 8 – a )
Lamun kasasar lampah ( 7 – a )
Nafsu nu matak kaduhung ( 8 – u )
Badan anu katempuhan ( 8 – a )

Mun ujang nyiar pangarti ( 8 – i )
Terus sakola ka kota ( 8 – a )
Sing jadi murid rancage ( 8 – e )
Bener pinter bari sehat ( 8 – a )
Mikaheman sasama ( 7 – a )
Asih kanu jadi guru ( 8 – u )
Gaganti ema jeung bapa ( 8 – a )

5. Pupuh Lambang (Sekar Alit)

Pupuh Pupuh themed lambang téh lulucon atawa banyol , tapi banyol atawa lulucon anu 

perlu jadi hiji renungan. guru Wilangan sarta pola guruna dibentuk tina Pupuh lambang

 lagu nyaéta 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a

contoh Pupuh Lambang 

Nawu kubang sisi tegal ( 8 – a )
Nyiar bogo meunang kadal ( 8 – a )
Nawu kubang sisi tegal ( 8 – a )
Nyiar bogo meunang kadal ( 8 – a )
Atuh teu payu dijual ( 8 – a )
Rek didahar da teu halal ( 8 – a )

Nawu kubang sisi tegal
Nyiar bogo meunang kadal
Meunang kadal
Atuh teu payu dijual
Rek didahar da teu halal
Da teu halal

6. Pupuh Maskumambang (Sekar Alit)

Pupuh Pupuh Sekar Maskumambang mangrupakeun alit tema nanaon atanapi karakter 

nu mawa rasa perhatian, sedih (kanalangsaan), atawa nyeri (nyeri hate). Ieu patterning Maskumambang

 Pupuh wilangan guru jeung guru lagu 12-i, 6-a, 8-i, 8-a.

Contoh Pupuh Maskumambang 

Hey manusa mana kaniyaya teuing ( 12 – i )
Teu aya rasrasan ( 6 – a )
Kawula make disumpit ( 8 – i )
Naha naon dosa kula ( 8 – a )

Naha abong-abong teuing
Nasib abdi jadi hewan
Digawekeun beurang peuting
Dirangket taya rasrasan

7. Pupuh Pucung (Sekar Alit)

Pupuh pucung anu nu ngajelaskeun perasaan keuhel(ambek) atanapi jengkel (keuheul) 

kalawan Sunan Gunung Djati keur teu Blok jeung batin. 

Pola wilangan guru na lagu guru nu ngadeg taun Pucung pupuh nu 12-U, 6-a, 8-é / o, 12-a.

Contoh Pupuh Pucung 

Lutung buntung luncat kana tunggul gintung ( 12 – u )
Monyet loréng leupas ( 6 – a )
Luncat kana pager déngdék ( 8 – e )
Bajing kuning jaralang belang buntutna ( 12 – a )

Hayu batur urang diajar sing suhud
Ulah lalawora
Bisi engké henteu naék
Batur seuri urang sumegruk nalangsa

8. Pupuh Ladrang (Sekar Alit)

Pupuh Ladrang mangrupakeun pupuh anu dibere tema guyonan atawa guyonan (banyol) 

kalayan tujuan pikeun nyindir jeung langsung (nyindiran). Guru jeung guru lagu wilangan tina

 pupuh ladrang kabentuk nu 10-i, 4-A (2x), 8-i, 12-a

Contoh Pupuh Ladrang :

Aya hiji rupa sato leutik ( 10 – i )
Engkang-engkang, engkang-engkang ( 4 – a ) 2x
Sok luluncatan di cai ( 8 – i )
Ari bangun arek sarupa jeung lancah ( 12 – i )

Coba teguh masing telik
Eta gambar sidik-sidik
Sato naon kitu wanda
Reujeung dimana ayana

9. Pupuh Balakbak (Sekar Alit)

Pupuh nanaon Sekar Balakbak nyaéta alit ngagambarkeun karakter (watek) guyonan,

 komedi banyol, atawa  heureuy ngeunaan kahirupan sapopoe. Pola guru wilangan

 jeung lagu guru aya 15-é, 15-é, 15-é. Pupuh diwangun ku ukur 3 garis (padalisan)

 ukur dina hiji bait (pada).

Contoh Pupuh Balakbak :

Aya warung sisi jalan ramé pisan; citaméng ( 15 – e )
Awéwéna luas luis geulis pisan; ngagoréng (15 – e )
Lalakina-lalakina los ka pipir nyoo monyét; nyanggéréng ( 15 – e )

Aya warung sisi jalan
Ramé pisan ku nu jajan
Tihothat nu ngaladangan
Nu jarajan sukan-sukan

10. Pupuh Pangkur (Sekar Alit)

Pupuh Pupuh téh hampang-Pangkur nerangkeun perasaan kesel atawa ambek,

 disumputkeun dina hate alatan tugas maranéhanana atawa beungbeurat beurat. 

Guru jeung guru lagu wilangan tina pupuh Pangkur dibentuk anu

 8-a, 11-i, 8-u, 7-a, 12-u, 8-a, 8-i.

Contoh Pupuh Pangkur :

Seja nyaba ngalalana ( 8 – a )
Ngitung lembur ngajajah milangan kori ( 11 – i )
Heunteu puguh nu dijugjug ( 8 – u )
Balik paman sadaya ( 7 – a )
Nu timana tiluan semu rarusuh ( 12 – u )
Lurah begal ngawalonan ( 8 – a )
Aing ngaran Jayapati ( 8 – i )

Euleuh itu budak gembul
Awak gembru bayuhyuh gawena kedul
Ukur heuay jeung nundutan
Ka sakola unggal poe kabeurangan
He barudak tong nurutan
Ka nu gembul kokomoan
Bisi kedul jeung ogoan
Awal akhir katempuhan

11. Pupuh Magatru (Sekar Alit)

Magatru Pupuh ngajelaskeun perasaan tina sedih, kecewa, 

atanapi kaduhung (handeueul) kana diri. Pupuh Magatru ogé bisawatek mamatahan. 

Pikeun guru jeung guru wilangan lagu ngabentuk pola 12-u, 8-i, 8-u, 8-i, 8-o

Contoh Pupuh Magatru :

Majalaya, Ciparay, Banjaran, Bandung ( 12 – u )
Kopo reujeung Cisondari ( 8 – i )
Cicalengka, Ujung Berung ( 8 – u )
Rajamandala, Cimahi ( 8 – i )
Leles, Limbangan, Tarogong ( 8 – o )

Nun sumuhun nu iéu namina curuk ( 12 – u )
Nu sisi namina cingir ( 8 – i )
Nu tengah nami jajangkung ( 8 – u )
Nu deukeut cingir jariji ( 8 – i )
Anu pangageungna jempol ( 8 – o )

12. Pupuh Juru Demung (Sekar Alit)

Juru Pupuh Pupuh Demung hiji tipe nu ngajelaskeun pengertian ngabingungkeun 

atawa kasusah sareng masalah anu kudu dipigawé (pilakueun). Pola guru wilangan jeung

 lagu guru urang Pupuh Juru Demung nyaéta 8-a, 8-U, 8-U, 6-i, 4-i, 6-i, 8-a, 8-u

Contoh Pupuh Juru Demung :

Mungguh nu hirup di dunya ( 8 – a )
Ku kersaning anu agung ( 8 – u )
Ku kersaning anu agung ( 8 – u )
Geus pinasti panggih ( 6 – i )
Geus pinasti ( 4 – i )
Geus pinasti panggih ( 6 – i )
Jeung dua rupa perkara ( 8 – a )
Senang paselang jeung bingung ( 8 – u )

Mungguh hirup di alam dunya
Ku kersaning anu agung
Geus pinasti bakal panggih
Suka bungah jeung kasedih
Dua rupa nu tumiba
Sakabeh jalma di dunya
Senang patumbu jeung bingung
Eta geus tangtu kasorang

13. Pupuh Mijil (Sekar Alit)

Pupuh Mijil mangrupakeun salah nanaon pupuh Sekar alit ngagambarkeun karakter (watek) 

ngungun (kasedih), tapi ku rasa pinuh. Guru jeung guru lagu wilangan tina pupuh 

Mijil kabentuk nu 10-i, 6-o, 10-é, 10-i, 6-i, 6-u.

Contoh Pupuh Mijil :

Mesat ngapung putra Sang Arimbi ( 10 – i )
Jeung mega geus awor ( 6 – o )
Beuki lila beuki luhur bae ( 10 – e )
Larak-lirik ninggali ka bumi ( 10 – i )
Milari sang rai ( 6 – i )
Pangeran Bimanyu ( 6 – u )

Aduh Gusti nu Kawasa
Jisim abdi ageung dosa
Pangna abdi gering nangtung
Reh ka sepuh wantun nundung

14. Pupuh Wirangrong (Sekar Alit)

Pupuh Wirangrong pupuh nu ngajelaskeun tipe éra (kawiwirangan) kana diri urang sorangan.

 Sedengkeun pola wilangan guru jeung guru lagu diwangun ku pupuh Wirangrong mangrupakeun 

8-i, 8-O, 8-u, 8-i, 8-a, 8-a.

Contoh Pupuh Wirangrong :

Barudak mangka ngalarti ( 8 – i )
Ulah rek kadalon-dalon ( 8 – o )
Enggon-enggon nungtut elmu ( 8 – u )
Mangka getol mangka tigin ( 8 – i )
Pibekeleun sarerea ( 8 – a )
Modal bakti ka nagara ( 8 – a )

He barudak mangka ngarti
Ulah rek kadalon-dalon
Nungtut elmu jeung pangarti
Masing rajin soson-soson
Pibekeleun hirup tandang
Modal bakti ka nagara
Lemah cai anu urang
Perlu dijaga diriksa

15. Pupuh Gurisa (Sekar Alit

Pupuh Pupuh Gurisa mangrupakeun jenis ngajéntrékeun batur saha menghayal hal

 kosong sarta hartina (malaweung) atanapi daydreaming (ngalamun).

Guru jeung guru lagu wilangan ti Pupuh Gurisa mangrupakeun

 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a.

Contoh Pupuh Gurisa :

Hayang teuing geura beurang ( 8 – a )
Geus beurang rek ka Sumedang ( 8 – a )
Nagih ka nu boga hutang ( 8 – a )
Mun meunang rek meuli soang ( 8 – a )
Tapi najan henteu meunang ( 8 – a )
Mo rek buru-buru mulang ( 8 – a )
Rek terus guguru nembang ( 8 – a )
Jeung diajar nabeuh gambang ( 8 – a )

Hayang teuing geura beurang
Geus beurang rek ka Sumedang
Nagih ka nu boga hutang
Mun meunang rek meuli soang
Tapi najan henteu meunang
Mo rek buru-buru mulang
Rek terus guguru nembang
Jeung diajar nabeuh gambang

16. Pupuh Gambuh (Sekar Alit)

Pupuh Gambuh ngabejaan ngeunaan parasaan batur urang grieving (kasedih), 

menyakiti (kanyeri), atanapi eta bisa oge lamun dina kaayaan susah (kasusah). 

Guru jeung guru lagu wilangan patterning 7-U, 10-U, 12-i, 8-u, 8-o.

Contoh Pupuh Gambuh :

Ngahuleng banget bingung ( 7 – u )
Heunteu terang kamana nya indit ( 10 – u )
Turug-turug harita teh, enggeus burit ( 12 – i )
Panonpoe geus rek surup ( 8 – u )
Keueung sieun, aya meong ( 8 – o )

Hulang-huleng, hulang-huleng
Ngahuleng ngaraga meneng
Hate ratug, tutunggulan
Heunteu terang, kaler-kidul
Turug-turug, turug-turug
Harita teh, enggeus burit
Panonpoe geus rek surup
Keueung sieun aya meong

17. Pupuh Durma (Sekar Alit)

Pupuh tipe dimungkinkeun aya pupuh Durma. Pupuh Durma mangrupakeun pupuh 

mibanda karakter (watek) hayang pisan (sumanget), ambek (ambek), atawa elate (hate badag). 

Pupuh Durma patterning wilangan guru jeung guru lagu 12-a, 7-i, 6-a, 7-a, 8-i, 5-a, 7-i.

Contoh Pupuh Durma :

Moal ngejat sanajan ukur satapak ( 12 – a )
Geus dipasti ku jangji ( 7 – i )
Mun tacan laksana ( 6 – a )
Numpes musuh sarakah (7 – a )
Heunteu niat seja balik ( 8 – i )
Najan palastra ( 5 – a )
Mati di medan jurit ( 7 – i )

Di mamana si penjajah
Pada amarah marudah
Manan kapok anggur gawok
Najan dituyuk diragut
Nagri sadayana
Umumna ngabela
Nyempad rosa, pulitik penjajah
Tapi nu ngajajah
Teu pasrah, teu sadrah
Terus meres, ngahina ngarinah

sakitu ti simkuring jenis jenis pupuh sunda, mugia ber manfaat hapunten bilih aya kata kata anu lepat.

sumber : https://kuyahejo.com/pupuh-sunda/